Əlvida, mübarək Ramazan ayı!

Bismilləhir-rahmənir-rahim!

Doğrusu bir ay müddətində qonaği olduğumuz və qonağımız olan, cismən və ruhən bağlandığımız mübarək ayla xudafızləşmək, ona əlvida demək nə qədər ağir olsa da, bu sətirləri yazmağa qərar verdim. Əziz və mehriban kimsədən ayriliq sevinc gətirməsə də, bu əziz qonaqla ayriliğin özəyində həm sevinc, həm də qəm hissləri yer almiş.

11 ay boyunca davam edən həsrətin nəhayət ki, sonu gəlmişdi. Sənin gəlişini qarşılayan zaman bir coşqu və ümid var idi qəlblərdə,sonsuz diləklərlə dikilmişdi sənə doğru baxışlarımız, nuranı qədəmlərinlə mübarək hilalın doğması ılə arzumuza cataraq şükürlər edirdik İLAHİNİN bu qismətinə, lütfünə, mərhəmətinə. Əslində sən bizə tərəf gəlmişdın, bizi qonaq etmək üçün, İlahi ziyafət vermək üçün, acdığın süfrədən bəhrələndirmək üçün birillik fasiləni adlayaraq gəlmişdin.

Həm biz sənə, həm də sən bizə qonaq olmuşdun. Cismani ləzzət və nemətlərdən bizi ayırıb bir az da mənəvi nemət və ləzzətlərdən bizə dadızdirmaq idi məqsədin və məramın. Əziz qonaq olaraq bizi öz YARADANIMIZA tərəf yönləndirən, bəndəliyimizi bizə tanıtdiran, cismimizdə itib-batan ruhumuzu zahir edən, nəfsimizin zəncir və buxovlarından bizi azad edən hədiyyələrinlə gəlmişdin. Ən böyük və dəyərli hədiyyən isə QƏDR GECƏSİ adlanan hədiyyən idi ki, özündə RƏHİM və RƏHMAN olan ALLAHİın yaratdıqlarına ən böyük hədiyyəsi olan QURANİ-KƏRİMİN nazil olduğu bir gecə var idi. Həm böyük bir lütfə qovuşduğumuz, həm də Ağamızdan (ə), Mövlamızıdan (ə) hüzünlə ayrıldığımız bir gecə...

Nə gözəl dost idin, nə gözəl dostluq edən. Nə gözəl həmdəm idin, nə gözəl həmdəm oldun. Etdin bizi əsirlikdən azad,qirdın ruhumuzu və cismimizi saran zəncirləri, qandalları, əritdin daş və rəhimsiz qəlbimizi, yırtdın o qat-qat üstələnən torları, nura qərq etdin qaranlığa məhkum olmuş vücudumuzu. Öyrətdin bizlərə bütün ibadətlərin əsl mahiyyətini, anlatdin yaradıliş qayəmizi, göstərdin YARADANA tərəf gedməyin İLAHİ istiqamətini.

Sən bütün öz nemətlərini, feyzlərini, gözəlliklərini bizlərə əta edin. Qucaq açıb bizlərə, şəfqət dolu nəvazişlərinlə qorudun bizləri nəfsani və iblisvari hücum və təhdidlərdən. Bağladın,əsir etdin, gəlişınlə ən böyük və ən qatı düşmənimiz olan iblisi. Bir sipər oldun, yenilməz qala oldun bizlər üçün. Onu bağlamağın ilə qırıldı onun bizə bağladığı zəncirlər, açıldı düyünlər, hürriyyət qazandı ilahi eşq üçün qəribsəyən qəlblər. Hansı ki, yalnız Onun zikri ilə aram olardı, Ona ibadət ilə səfa tapardı və yalnız Ona qulluq üçün yaradılmışdı. Əməli olaraq nümayiş etdirdin bizlərə qiyamətə qədər kamillik qarşısında ən böyük maneə olan düşmənə necə qalib gəlməyi, necə onun belini qirmağı, necə ondan azad olmağı...

Qonaqpərvərliyindən, ehsanlarından, bəxşişlərindən nə qədər yazsam da, qələmdəki mürəkkəb tükənər, amma şəninə deyiləcək sözlərin, təriflərin, ibarələrin sayı Qiyamətə qədər tükənməz.

Sənin gəlişinə – əziz dostun gəlişinə ancaq dostlar sevindi, dostlar fərəhləndi. Hər kəs ölçüsündə, tutmunda, öz nəsibini, qismətini, savabını apardı səndən. Tökdün ağırlığından ruhu sarsıdan, qəddi əyən günah yüklərini, qurtardın eybəcərliklərindən, mərəzlərdən, mənfi asılılıqlarından bizləri.

Düzü elə də geniş təbliğ olunmadın, bəyan olunmadın doğma vətənimizdə. Laqeyidlik və qəribliklə müşahidə olundu gəlişin. Zahirdə belə hiss olunmadın, duyulmadın. Bir mübarək gəlişin elan olundu, bir də sevincli və hüzünlü gedişin. Əslində elə də xüsusi təqdimata da ehtiyacın yox idi. Belə ki, sən özün ehtiyac ödəməyə gəlmişdin. Səni soraq edən, səni axtaran, intizarında olan tapdı və tələsdi səninlə görüşə – qatılmaq üçün milyonlarla qurtuluş əhlinə. Gəlişin də gedişin kimi bir sevincə və şadlığa səbəb oldu. Təkcə bir fərqlə ki, gəlişin intizarın gətirdiyi sevinc, gedişin isə sevincdən sonra intizar gətirdi.

Şəvval ayının 1-i hamı namaza tələsir. Hər kəs bir-birini bayram münasibətilə təbrik edir, bağrına basır, xoş arzularını çatdırır və mənəvi qələbənin bəxş etdiyi sevincli anları bölüşür. Budur səflər düzülür, bayram namazı qılınır və pak olmuş nəfslər bir ağızdan deyilən dualara AMİN deyir. Elə bu məqamdaca köksümü dərin bir hüzn bürüyür. Bu hüznün ayrılıq adlı avazı qəlbimi titrədir. İstəsəm də istəməsəm də qeyri-ixtiyari «Əlvida, Mübarək Ramazan ayı, Əlvida!» deyirəm öz-özümə. Bilmirəm bir də ömür vəfa qılsa, UCA RƏBBİM qismət etsə, minnət qoyub dəvət etsə, sənə yenidən «Mərhəba, Mübarək Ramazan ayı, Mərhaba!» demək ümidi ilə təqvimləri çevirib sənə tərəf tələsəcəyəmi düşünürəm. İndi isə İmam Səccadın (ə) mübarək duası ilə ilə desəm, "bala anasından ayrılan kimi ayriliram RAMAZANDAN". Ayrılıram səndən, ayrılırsan məndən....

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

RAMAZAN AYI: RUHUN CİSMƏ QƏLƏBƏSİ

Bismilləhir - Rahmənir - Rahim!

Müsəlmanlarin, möminlərin İlahi övliyaların səbirsizliklə, xüsusi şövq və sevinclə gözlədikləri ayın – Ayların sultanının – RAMAZAN ayının hilalı görünməklə hər yanı öz nurani ruhiyyə və mənəvi ab-havası ilə əhatə etmış oldu. Hər il olduğu kimi, bu il də etiqadlılar – UCA RƏBBİN ilahi ziyafətinə dəvət alanlar bu ilahi feyzi və rəhməti vücudlarinda, qəlblərində, ruhi-mənəvi durumlarında hiss etməkdədirlər. Xaliqinin – onu yaradanin cağırışına cavab verənlər – məhz onlar layiq görülüblər bu mənəvi ilahi süfrənin ətrafına toplaşmaqla, madiyyat çevrəsindən uzaqlaşıb, sonsuz mənəviyyat çeşməsindən sirab olmağa. Əslində xüsusi hazırlıqlar hələ öncəki aylardan, həftələrdən başlamış müəyyən ibadətlərlə, dualarla, zikrlərlə əziz qonağın qarşılanmasına hazırlıqlar görülmüşdür. Hər kəs bacardığı qədər özünü təmizləyərək, mənəvi durumunu müsbətə doğru dəyişərək, təmiz halda bu aya daxil olmağa, bu ayin ziyarətçisi olmağa calışmışdır.

Və budur – artıq sonsuz rəhmət, bərəkət, məğfirət və xüsusi özəlliklər, üstünlüklər və faydalar vəd edən Mübarək Ramazana - ALLAH qonaqlığına təşrif buyurmuşuq. Hər saniyəsini, dəqiqəsini, saatını, gününü fürsət bilənlər elə ilk gündən etibarən bir il ərzində həsrətində olduqları şərafətli ayın sonsuz imkanlarından, bənzərsiz lütflərindən bəhrələnib YARADANIN bu qismətinə urək dolusu şükürlər etməkdədirlər. Mübarək ayın əhatə dairəsi özü qədər sonsuz və nəhayətsizdir. Xüsusən də onun insan ruhu, mənəviyyatı, daxili aləmi ilə harmonik və qırılmaz əlaqəsi vardır. Bu ay insanı öz RƏBBİNƏ qovuşduran, Ona mənən yaxın edən, ruhunu paklandıran, onu göylərə, mələkut aləmindən də uca məqamlara yüksəldən, onun kim olduğunu, nə etməli olduğunu və ən əsası – onu öz fitrətinə, öz əvvəlinə, öz ilkinə qaytaran ilahi bir vasitədir. Bir növ ruhun cismə qalib gəlməsini, ondan üstünlüyünü, aliliyini, əbədiliyini göstərən, həmçinin ən ali varlıq olan insanın təkcə cisimdən ibarət olmadığını və daim öz ruhuna xidmət etməli olduğunu sübuta yetirən ilahi bir nemətdir. Bu ay ruhu cismə deyil, RƏBBƏ tərəf yönəldən, onu öz məcrasına istiqamətləndirən və cismlə bir vəhdətdə aləmləri fəth etmək üçün misilsiz bir imkandir.

Ruh və Cisim – yaranandan bəri daim təzad təşkil edən və bir-birinə qarşı amansiz mübarizə aparan iki müxtəlif məfhum. Biri maddiyyata, digəri mənəviyyata yönəlı, biri heyvani xislətə və ondan da aşağı endirən, digəri ucaldan, insanlığın fövqünə və bəndəliyin zirvəsinə yüksəldən, biri süni və ötəri ləzzətləri qabardan, digəri əbədi nemətə və daimi rəhmətə təminat verən. Budur insan övladının həyatı boyu seçim etməlı olduğu təzadlı məfhumlar. Və həqiqətdə bu mübarizə meydanının qalibi elə onun öz seçiminə, iradəsinə bağlı olan bir məsələdir.

Ruhun da cisim təki oz meylləri, təmayülləri və ehtiyacları vardir. Bunlar zaman-zaman ödənməli, cismin ehtiyacları arasinda itib-batmamalı, ruhun məhvinə imkan verilməməlidir. Cismin ehtiyaclarını azaltmaqla, nəfsi istəkləri cilovlamaqla, ruhu cilalamaq, onun diriliyini, varlığını təmin etmək olur ki, bu da Xaliqin əta etdiyi oruc ehsanı ilə reallaşır. Bu yolla qida və digər ləzzətlərdən məhrum olaraq, böyük maneələri dəf edərək insan ruhu mənəvi qida alıb, həyatı boyu hec vaxt bu qədər yaxin olmadığı ALLAHına yönəlir.

Əvvəlki aylarda cismin qidalanması, halal ləzzətlərdən istifadə etməsi insanın ibadətində, fəaliyyətində ona yardımçı olursa, bu ayda aldığı ruhi qida isə ona ibadəti və fəaliyyətinin mənəvi tərəfinin əsl mahiyyətini, məramını acıb göstərir. Aldiği bu qidadan qildığı namazların, etdiyi duaların, söylədiyi zikrlərin keyfiyyəti dəyişr, əsl hədəfi müəyyənləşir və bu artıq mənəvi ləzzətlərin başlanğıcı olur. Onsuz da insan oruc tutarkən ac qalmır, müəyyən vaxt kəsimindən sonra iftar edir, qidalanır və müəyyən ehtiyaclarını təmin edir. Lakin bu istifadənin şükrü başqa olur, nemətin dəyəri, qiyməti başqa olur, ondan alınan ləzzət başqa olur və bununla da ona əta edilən hər bir ehsanın fərqinə varır. Bununla da bir həqiqət üzə çixir: özünə, cisminə, nəfsinə elə özü, fitrəti, ruhu qalib gəlır. Təmiz qələbənin gətirdiyi sevinc sonda bir bayramla qeyd olunur. Əlbəttə bu ömürlük qələbə olmasa da, bir RAMAZAN ayı qədər qələbəyə atılan bir addımdır. Həyat səhnəsinin son qələbəsi də məhz bu qələbədən – ruhun cisim üzərindəki qələbəsindən qaynaqlanır.

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası

«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

Futbol ehtirasları və futbol ətrafında haram ehtiraslar

Futbol üzrə Avropa Cempionatında oyunlar artıq bitdi. Nəfəsləri kəsən oyunlar, qalib gəlib sevinənlər və məğlub olub məyus olanlar... Məqsədim oyunlar haqda geniş məlumat vermək deyil. Maraq dairəsinin müxtəlifliyindən bu hamı üçün elə də maraqlı olmaya bilər. Toxunacağım mətləb isə futbola bağlı olmasından əlavə, ictimai fəsad nöqteyi-nəzərindən, çox mühüm olub hər birimizi narahat etməyə bilməz. Çoxdandır məni narahat edən məsələ - azarkeşlərin, futbolla az-çox maraqlananların və hətta ümumiyyətlə bu oyuna laqeyd olanların da yoluxduqları bir mərəz haqqındadır. Söhbət oyunöncəsi hər hansı komanda və ya komandaların göstərdiyi nəticələrə qoyulan pul məbləğlərindən gedir. Yəni proqnoz verməklə və hesab variantları yazmaqla gercəkləşən qumar növündən.
Adi vaxtda bəzi Avropa ölkələrinin cempionatları, klub səviyyəli avrokubokları səviyyəsində əhatə olunan bu qumar növü daha çox irimiqyaslı turnirlər keçirilərkən xüsusı olaraq kütləvi xarakter alır. Cempionatın startı ilə qumar cempionatının da startı verilir. Hər kəs azarkeşlik etdiyi, simpatiyası olduğu komandalara stastik göstəricilərinə, intuisiyasına və s. əsaslanıb, öz proqnozunu yazır, pul qoyub, pul götürür, udub-uduzur. Bir sözlə qumar adlı epidemiyaya yoluxub özünü həlakətə və uçuruma aparır.
Bütün şəhərdə genişmiqyaslı xarakter alan bu qumar növü çoxlarına süni sevinc bəxş etdirib, haram pullar qazandırır. İlk əvvəl müəyyən məbləğdə qazananlar, şirniklənib daha böyük məbləğlərdə pul qoyuluşları edirlər ki, bu da sonda faciələrə gətirib çıxarır. Lənətlik şeytanin bələdçi olub, neçə-neçə ailələri dağıdan, var-yoxdan çıxaran, pis yollara salan bu fəsad növünün acı həqiqətləri günümüzün realliqlarındandır.
Çoxlarını da dindirsən, məlumatsızlıqdan və ya bilərəkdən heç nə olmayibmış kimi əməllərinə bəraət qazandırar, bəxtlərini yoxladıqlarini, vaxt keçirdiklərini bəhanə etməyə çalışarlar. Bəzən etiqadlıların da onların arasında rast gəlınməsı təəssüf doğurmaya bilməz. Əlbəttə ki, bilməməzlikdən insan səhv edə, xətaya yol verə bilər və hər birimizin həyatında bu cür nümunmələr kifayət qədərdir. Lakin müsəlman bir insanın sözsüz ki, haram və halallları, məkruh və müstəhəbbləri bilməsı çox mühümdür.
Dünyada, xüsusilə də Qərbdə tamamilə leqal olan bu qumar növünə xüsusi bukmeker kontorları adlanan qurumlar nəzarət edirlər və hər oyunöncəsi edilən pul qoyuluşları və mükafat fondunun məbləğini elan edirlər. Ölkəmizdə isə bu prosses müxtəlıf cevrələrdə, müxtəlıf məbləğlərdə, həmçinin bu prossesə hesablanmış xüsusi mətbu orqanlarda geniş vüsət almış və təbliğ də olunmaqdadır. Manşetlərinə cəzbedici şəkildə böyük pul məbləğini yerləşdirən, müxtəlıf şüarlarla -məsələn"yalnız hobbi üçün oyna" kimi yazılarla və digər vasitələrlə insanları haram pul qazancına dəvət edənlər əslində hobbi adı altinda insanlara iyrənc vərdişlər təlqin edirlər. Bir o qalıb ki, bərbəzəkli şou düzəldib, bu qumar növünü digər qumar növləri kimi geniş tamaşaçı auditoriyasına çıxarsınlar, kütləviliyi artırsınlar.
Belə görünür ki, futbol idmanın şahı olması ilə yanaşı, insan mənəviyyatını qula cevirən vasitəyə də çevirilib. İnsanlardan bəziləri futbola bir idman növü kimi deyil, qoyduqları pullarla bağlı sonuclanan nəticələrə görə baxırlar. Bir idman mübarizəsi külli miqdarda dövr edən pul ehtiraslarına, ardı-arası kəsilməyən nəfsani istək təbliğatçısına çevrilib. Və bununla da Qərbin hər tör-töküntüsünə gül-çiçək təki ətirli bilib qucaq açan bizləri bir çox anti-dəyərləri dəyər hesab edib, tələmtələsik qəbul etməyə vadar edib.
Zatən qazananlar, verdikləri proqnozlarda nəticəni düzgün tapanlar - əslində iinsanlığını, mənliyinı, şərafətli məqamını uduzanlar, tapmalı olduğu kamilliyini itirənlərdir. Yaşadığı dünya həyatına mənəviyyat, alilik, bəndəlik, ruhi yüksəliş qazanmağa gələn insan övladı, təəssüf ki, ali dəyərlərini xərcləməklə, dəyərsizlikləri isə qazanmaqla məşğuldur. Nə qədər ki, nəyin qazanc, nəyin ziyan olmasını yaratdiqlarindan daha gözəl bilən UCA RƏBBİMİZİN əmr və nəhylərinə etina olunmur insanlıq adina hələ çox faciələr, fəlakətlər gözləniləndir. İnsanlıq adına bütün fəsadlardan amanda olmaq ümidi ilə. AMİN!
Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

Xəbərlər

Marsda buz tapılıb

Amerikanin kosmik tədqiqatlar mərkəzinin (NASA) Mars planetində tədqiqat aparan Phoenix aparatından alınan fotolarda ağ maddənin buz olduğu dəqiqləşdi, haber3 saytı məlumat verir. Aparatın torpağı qazması nəticəsində aşkar edilən kütləni incələyən Arizona Universitetindən Piter Smit ilk əvvəl tapılan maddənin parlaqlığını nəzərə alıb onun duz olma ehtimalını irəli sürdüklərini, daha sonra isə buz olduğunu yəqin etdiklərini dilə gətirdi. Smit planetdə buzun aşkar olunması ilə canlı həyatın da var ola biləcəyini də vurğulayıb



Sony-Ericsson’dan Cyber-Shot modeli

Keçən həftə dünyanın məşhur mobil telefon istehsalçısı olan Sony-Ericsson alıcılarına yeni 8.1 meqapikselli C905 Cyber-Shot modelini təqdim etmişdir. Mobil telefon istehsalçıları tərəfindən 5 meqapikselli telefonların istehsalının rəqabəti getdiyi bir vaxtda, Sony-Ericssonun yarı professional rəqəmsal şəkil çəkən modeli bu rəqabətə yeni rəng qatmışdır. 2 gb yaddaş kartı, rəng və görüntü üstünlüklərı olan yeni model internetə naqilsiz qoşulmaq üçün WI-FI və digər naviqasiya texnalogiyalarını özündə əks etdirir.



Ən böyük canlı

Elm adamlarinin bu ana qədər apardığı araşdırmalara görə yer üzünün ən böyük canlısının mavi balina olduğu dəqiqləşdi, - Dünyabülteni xəbər verir. Tarixən bu böyüklükdə canlının yaşamadığını təxmin edən alimlər mavi balinanın nəslinin tükənmə təhlükəsini xüsusi olaraq qeyd ediblər. Araşdırmalar nəticəsində yer üzündə bu ana qədər 5 minə qədər mavi balina qaldığı təxmin edilir. Həddindən artıq böyük ölcülərə malik olub indiyə qədər ölcülməyən mavi balinanın hissələrinin cəminin ölcülməsinə əsasən o 180 ton ağırlığında və orta hesabla 30 metr böyüklüyündə olduğu təxmin edilir.
Mavi balinanın özəllıkləri:
Cəkisi- 150-180 TON (25-30 ədəd Afrika fili kimi)
Boyu- 27-33 METR
Dilinin ağırlığı - 2.7 ton
Ürəyi -600 kiloqram
Qaraciyəri - 1 ton
Qan damarinin eni - 23 sm
Ağzının sahəsi - 24 kv.m
Sürəti - 35 km/saat
Gücü - 500 at gücünədək
Ömrü - 50 il



Azərbaycan millisi zəifləməkdədir…

FİFA-nın milli komandalar üzrə açiqladığı yeni reytinq cədvəlınə əsasən Azərbaycan millisi öz mövqeyini xeyli zəiflədərək 191 xalla 139-cu yerə enmişdir.Azerisport xəbər verir. Belə ki, millimiz artıq 12 il bundan qabaqkı antirekorduna yaxınlaşmışdır. (1996-cı ildə 141-ci yer). Görünür son yoldaşlıq oynlarının nəticələri elə də yüksəlişə səbəb olmamış, millimiz Syerra-Leone, Liberiya kimi ölkələrin cərgəsində yer almışdır.
Bunlari nəzərə alsaq ölkəmiz Avropada yalnız Cernoqoriya, Lüksenburq, San-Marino, Andorra, Farer adaları kımı cırtdan dövlətləri qabaqlayaraq 48-ci pillədə qərar tuitmuşdur.
Avro-2008’də möhtəşəm oyunu ilə hamının qəlbini fəth edən qardaş Türkiyə millisi reytinqdə 6 pillə irəliləyərək 1010 xalla 14-cü pilləyə qalxmışdır. Qızıl merdallarin qalibi dünya reytinqində müvafiq olaraq 1. İspaniya (1557), 2.İtaliya (1404), və gümüş mükafatçı 3. Almaniya isə (1364) xalla ilk yerləri bölüşmüşlər.

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

Afərin Türkiyə!

Türkiyənin 1\4 finala yüksəlməsi möhtəşəm və möcüzəlı oyunla gercəkləşdi. 0:2 hesabı ilə geridə olarkən toparlanıb oyundan 3:2 hesablı qalibiyyətlə ayrılan "ay-ulduzlular" hamını, eləcə də bizləri sevincə qərq etdi. 75-ci dəqiqədə Ardanın, 87 və 90-ci dəqiqələrdə Nihatın qolları ılə sevinən türklər futbolun 90 dəqiqə olduğunu bir daha sübut etdilər. Spor3-ün məlumatına görə, oyun sonrası Türkiyə yığmasının baş məşqcisi Fatih Terim mətbuat konfransinda cox sevincli olduqlarını dılə gətirərək tarixlərində ilk dəfə cexləri yendiklərini xüsusi olaraq vurğuladı. Futbolu cox maraqlı oyun olduğunu qeyd edən məşqcı oyuncularının həyacanı sevdiklərini və hec vaxt inamlarini itirmədiklərini vurğuladı. oyunun qəhrəmanı Nihat isə duyğularinin inanılmaz olduğunu qeyd etdi. Cexlərin baş məşqcisi Karel Brükner isə "uduzmağımız inanilmaz. Hər şey çox sürətlə baş verdi. Bu oyunu unutmaq ücün bir çox gecəni yuxusuz kecirəcəyəm" deyə qeyd etdi. Oyundan sonra Türkiyənin baş naziri Rəcəb Teyyib Ərdoğan şəxsən Fatih Terimi və Nihatı telefonla təbrik etdi.
Xatırladaq ki, 1\4 finalda Türkiyənin rəqibi «B» qrupundan Xorvatiya komandasıdır.

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

AVROPA ÇEMPİONATININ MARAQLI MƏQAMLARI

Artıq bir neçə gündür ki, futbol üzrə 13-cü Avropa Çempionatı (AÇ) start götürüb. Avstriya və İsveçrənin ev sahibliyi etdiyi cempionatda bir-birindən maraqlı oyunlar seyr edilməkdədir. Sözsüz ki, əsas diqqət yenə də favorit komandalara yönəlib və 29 iyunda keçiriləcək final oyununda yeni Avropa çempionunun adı məlum olacaq. Bununla bağlı olaraq bu çempionat haqqında bəzi maraqlı məlumatları nəzərinizə çatdırırıq.
Belə ki, ilk dəfə AÇ keçirmək ideyası 1927-ci ildə fransiz Anri Delone tərəfindən irəli sürülmüşdür. 1954-cü ildə UEFA yarandıqdan sonra bu ideyanın reallaşması istiqamətində ciddi addımlar atılmağa başlanmışdır. Uzun sürən müzakirələrdən sonra 1958-ci il iyun ayının 6-da tarixi qərar qəbul edilmiş və ilk cempinatın 1960-cı ildə kecirilməsi qərara alınmışdır. İlk cempionat Fransada 4 komandanın iştirakı ılə keçirilmiş və keçmiş SSRİ komandası ilk Avropa cempionu olmuşdur. Xatırladaq ki, 1980-ci ilə qədər komandalar qrup mərhələsində play-off mərhələsindən sonra cempionata vəsiqə qazanırdılar ki, bu da 4 komandanın iştirakı ilə gerçəkləşirdi. İlk dəfə olaraq 1980-ci ildən etibarən qrup mərhələsinin qalibləri və cempionatı təşkil edən ölkə 8 komanda olmaqla mübarizəyə başlayırlar. Bu say hesabı 1996-cı ildə ingiltərədə kecirilən növbəti cempıonatda 16-ya çatır. Bu isə Sovet İttifaqı, Yuqoslaviya və Cexoslavakiyanın parcalanması ilə əlaqədar olur. 2000-ci ildə ilk dəfə olaraq cempionat 2 ölkəyə: Belçika və Hollandiyaya tapşırılır. Digər maraq doğuran məqamlar:
1. AÇ ilk rəsmi secmə oyunu SSRİ və Macarıstan(3:1) arasinda 1958-ci ildə Moskvada keçirilib.
2. AÇ tarixində ilk qolun müəllifi SSRİ və «Spartak» komandasının hücumusu İlyin (4 dəq) Macarıstan komandasınin qapısından keçirmişdir.
3. Bir turnirdə ən çox qol vuran oyunçu Platini. AC- 84-də 5 oyuna 9 qol.
4. Həm futbolçu. həm də məşqci kimi AÇ olan yeganə futbol adamı millimizin baş məşqçisi Berti Foqtsdur. AÇ 72-də oyunçu, AÇ-96 da məşqçi kimi.
5. Keçmiş Cexoslavakiya komandasının qapıçısı Staho qol vuran yeganə qapıçıdır AC 60 da İrlandiyanın qapısına 11 metrəlik cərimə zərbəsi ilə.
6. Keçmiş AFR millisinə başçılıq edən Helmut Şön həm Avropa (1972), həm də Dünya (1974) çempionu olan yeganə məşqçidir.
7. Təşkilatcı ölkələrdən yalnız 3-ü AÇ-nu ola biliblər: İspaniya (1964), İtaliya (1968), Fransa (1984).
8. AÇ tarixində yalnız bir dəfə tarixində yalnız bir dəfə finalçı püşk vasitəsilə müəyyən olunub. AÇ-68-də İtaliya millisi SSRİ-ni məhz bu yolla finala vəsiqə qazanmasına mane olub. Xatirladaq ki, o dövrdə oyun sonrası 11 metrlik cərimə zərbələri tətbiq olunmurdu.
9. AÇ tarixində yalnız bir dəfə -1968-ci ildə İtaliya və keçmiş Yuqoslaviya komandaları arasındakı oyun 2 dəfə keçirilib.
10. AÇ-nın final turnirində ilk het-trik edən futbolçu alman Diter Müller 1976-cı illdə Yuqoslaviyanin qapısına (3 qol) vurub.
11. Anton Ondruş (Çexoslavakiya) Hollandiya ilə AÇ-76-nin yarımfinal oyununda (3:1) ilk avtoqol müəllıfi olmuşdur.

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

xəbərlər

Azərbaycan birinci oldu
6-cı Beynəlxalq Türkcə Olimpiadasının budəfəki qalibi Azərbaycan oldu.
Bu il altıncısı keçirilən Beynəlxalq Türkcə Olimpiadasında dünyanın 110 ölkəsindən 550 şagird iştirak edirdi. Hər il olduğu kimi, bu il də olimpiada iştirakçıları şer, mahnı, inşa, qrammatika, nitq, tamaşa, dünyagörüşü və qeyri-adi qabiliyyətlərin nümayişi kateqoriyaları üzrə yarışıblar. Bundan başqa yarış iştirakçıları təmsil etdikləri ölkələri tanıdan stendləri də nümayiş etdiriblər.
Bu dil yarışının Azərbaycan üzrə nümayəndəsi və təşkilatçısı isə “Çağ” Öyrətim şirkətidir. Yarışda ölkəmizi 18 şagird təmsil edirdi.
Yarış iştirakçılarının bir qismini qəbul edən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin başqanı Köksal Toptan da dünyanın 110 ölkəsindən 550 şagirdin Türkiyəyə gəlməsinin və onların türkcə olimpiadasında iştirak etmələrinin qürurverici olduğunu söyləyib. O, növbəti illərdə iştirakçı ölkələrin sayının artmasını və bütün dünyanı əhatə etməsini arzuladığını bildirib.
Dünyanın 110 ölkəsindən gələrək türk dili yarışmasına qatılan şagirdlərlə görüşən TBMM sədri Köksal Toptan: “Siz dünyada barışa xidmət edirsiniz. Müharibələrdən yorulmuş dünyanı siz yenidən quracaqsınız”, - söylədi və bu möhtəşəm tablonun memarlarına səmimi təşəkkürlərini bildirdi. TBMM sədri dünyanın müxtəlif ölkələrini, irqlərini təmsil edən şagirdlərə bu dostluqları öz ölkələrinə daşımalarını və dünyanı dostluq üzərində anlamalarını, anlatmalarını tövsiyə etdi.
Vətəndaşların səs verməsi ilə ilk üçlüyə girənlərin adlarını məşhur türk futbolçusu Hakan Şükür açıqladı.
Mahnısını Qaradəniz şivəsiylə söyləyən Azərbaycanlı Xədicə Əlizadə xalqın səs verməsi ilə birinci seçildi. İkinci Türkmənistandan Əbadan Halmədova, üçüncü isə Tacikistandan Şuman Qurbanova oldu.
Yarışmada birinciliyi əldə edən Xədicə Əlizadənin mükafatını Türkiyə Böyük Millət Məclisinin başçısı Köksal Topdan verdi. İkinci Əbadan Halmedova və üçüncü Şuman Kurbanovanın medalını isə Dövlət Naziri Məmməd Şimşək verdi.
Aqşin Əsgərov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi
----------------------------------------------------------------------------------------------

İslamofob Öndər Səv
CXP-nin (CHP) baş katibi Öndər Səv iki həftədə iki bomba partlatdı. İlkində həccə getmək istədiyini söyləyən vətəndaşa "Baxarsan Peyğəmbər buraxmaz səni, ərəblərə pul qazandırma" şəklindəki cavabı idi. Kəskin reaksiya cəlb edən bu sözlərinin ardından üzr belə istəməyən Səv bir həftə görünmədikdən sonra telequlaq iddiasıyla ortaya çıxdı.
Səvin İslam dünyasını ayağa qaldıran sözlərini bu müdafiə edən CXP də, "Vakit" qəzetində nəşr olunan xəbərinə görə ilk istintaqın keçirildiyini iddia etdi. Xəbərdən iki gün sonra kameraların qarşısına keçən Baykal "Bu mövzunu tarixə yazacağıq. İkinci "Watergate mübahisəsidir" dedi. Söylədiyi doğru idi, əgər CXP-nin (CHP) baş katibi üstəlik vəzifəsi başında dinlənilirsə, bu tarixə keçəcək tam bir hüquq mübahisəsi idi. "Vakit"ın xəbəri də Səvin iddiasını doğruldur, çünki iş otağında bir qubernatorla etdiyi söhbət sətir-sətir nəşr olunmuşdu.
CXP-in iddiası elə böyük idi ki, hökuməti də, təhlükəsizlik xidmətlərini də zənn altında qoyurdu. Baykal açıqca CXP Baş Mərkəzinin Təhlükəsizlik xidmətinin içindəki iqtidara yaxın kəslər tərəfindən və hökumətin idarəsində dinlənildiyini söyləyirdi.
Ankara ayağa qalxdı, prokurorluq istintaqa başladı. İctimaiyyətdə "Hamımızın danışıqları dinlənilir" fobiyası qüvvətləndi. Gözlər, əlində kəşfiyyat xidmətlərindən qeyri-qanuni göndərilmiş bir kaset olduğu düşünülən «Vakit» qəzetinə çevrildi. «Vakit» isə "Öndər Səvə zəng vurduq, "No" düyməsinə basacağına "Yes" düyməsinə basdı" dedi. Əvvəl komik gələn bu şərh doğru çıxdı. Hüquqi mübahisə sanılan qışqırıq, indi siyasi bir böhrana çevrilmiş vəziyyətdədir.
Prokurorluq, istintaq daxilində Telekommunikasiya Ünsiyyət Başqanlığından əvvəl Öndər Səvin telefon qeydlərini istədi. Və rəsmi sənəddə görüldü ki, Səv qubernator ilə bir yerdə olduğu dəqiqələrdə «Vakit» qəzetinə aid bir telefonla 42 dəqiqə ünsiyyətdə olmuşdur. Yəni telefonunu həqiqətən səhvən açmış, və səssiz rejimi əvəzinə açıq buraxılan telefon dinləməsi rejimi seçilmişdir.
Səvin İslam aləmini ayağa qaldıran şərhlərini telequlaq iddiasıyla əvvəldən müdafiə etməyə çalışan CXP, baxaq indi bu siyasi mübahisəni necə müdafiə edəcək?
"Vakit" nümayəndəsi: Əlimizdə sənəd var
Vakit qəzetinin Ankara Nümayəndəsi Sərdar Arsevən telequlaq iddiaları ilə əlaqədar sualları cavabladı.
CXP-nin (CHP) baş katibi Öndər Səvin Mərkəz Qubernatoru Əli Sərindağ ilə görüşməsindəki danışmaların nəşr olunduğu Vakit qəzetinin Ankara nümayəndəsi Sərdar Arsevən telequlaq iddiaları ilə əlaqədar sualları cavabladı.
AKP Ümumi Mərkəzində edilən MKYK yığıncağı əsnasında partiyaya gələn Arsevən, bir jurnalist olaraq MKYK və qrup yığıncaqların nizamlı olaraq izlədiyini söyləyərək partiyaya gəlməsinin xüsusi bir mənası olmadığını söylədi. Jurnalistlərin sualları üzərinə hadisənin "bir müxbirin Öndər Səvi axtarışı və Səvində telefonu açıq unutması üzərinə ortaya çıxdığını ifadə etdi.
Görüşdən sonra özünün Sərindağı axtardığını Öndər Səv ilə bir görüşməsinin olub-olmadığını soruşduğunu ifadə etdi. Arsevən Sərindağın əvvəl görüşməni rədd etdiyini, ancaq daha sonra baş katibin razılığı olmadan bir şərh edə bilməyəcəyini ifadə etdiyini ifadə etdi. Bir jurnalistin xəbəri bir CXP-linin onlara verdiyini söylədiyini xatırlatması üzərinə Arsevən, "Öndər Səv CXP-li deyilmi?" cavabını verdi.
Vakit nümayəndəsi görüşə aid əllərində bir telefon sübutu olub-olmadığını soruşulması üzərinə, belə bir telefon görüşməsinin edildiyinə dair əllərində 44 dəqiqəlik bir sənəd olduğunu söylədi.
Hakan Şükürə Xəzər-Lənkərandan təklif
Azərbaycanın Xəzər-Lənkəran klubu Qalatasarayın kapitanı Hakan Şükürə transfer təklifində olduğunu açıqladı.
«Palmali Holdinq»in futboldakı təmsilçisi «Xəzər-Lənkəran» karyerasını Azərbaycan Premyer Liqasında davam etdirməsi üçün Hakan Şükür ilə görüşlərə başladı. «Qalatasaray» ilə müqaviləsi sona çatan Hakan Şükür təklifi qəbul edə biləcəyini söyləyib. Azərbaycan futbol kuboku üçün finala çıxan "Xəzər Lənkəran" "İnter Bakı' nı" 2:0 məğlub edərək çempion olmuşdu.
Ölkənin öndə gələn futbol klubları arasında iştirak edən Xəzər-Lenkaran üç il əvvəl Oktay Dərəlioğlunu transfer etmiş, eyni komandada Rasim Qara da baş məşçilik etmişdi.
Qalatasaray klubu başçısı Adnan Polad 37 yaşındakı Hakan Şükürə edəcəkləri təkliflə əlaqədar proyektin detalları üzərində çalışdıqlarını, bitdiyi zaman özünə göstərəcəklərini yazmışdı. Palxəbərə görə yubiley təklifinə müsbət baxmayacağını və futbolçuluq karyerasına davam etmək istədiyini dəfələrlə açıqlayan Hakan Şükürlə Birləşmiş Ərəb Əmrlikləri və Qatar klubları da maraqlanır.
A.Polad önümüzdəki beş ildə Hakanı Qalatasarayın futbol elçisi olaraq aralarında görmək istədiklərini, üç il içində dilədiyi zamanda da özünə yubiley edəcəklərini dilə gətirmişdi.
Öcalanın GAP şərhi
Terror təşkilatı başçısı Abdullah Öcalan İmralı həbsxanadan ehkam kəsməyə davam edir.
Son olaraq, BAŞ nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğanın açıqladığı GAP Paketini vəkilləri vasitəsilə tənqid edən Öcalan, "Pulla, vəzifə mövqeyilə, təşviqlərlə, makro, mikro kreditlərlə kürdləri özlərinə bağlamağa çalışacaqlar" dedi.
Ərdoğanın "GAP-la terroru bitirəcəyəm" şərhinə də toxunan körpə qatili "Sayları beş yüzü keçməyən işbirlikçi ailələri özlərinə bağlaya bilərlər. Şərəfli kürdlər bunu qəbul etməz" iddiasını etdi. Ərdoğanın Diyarbəkır səfərini də "GAP hücumu və Kürdüstan Səfəri" olaraq qiymətləndirən Öcalan "İqtidarlar özlərini qadınla, pulla, mövqeylə güclü etməyə çalışırlar" deyə sərsəm danışdı.
Mehdi Fərəc
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
UĞURSUZ DEBÜT
İyun ayının 1 və 4-də milli komandamız yeni baş məşqci Berti Foqstun rəhbərliyi altında yoldaşlıq oyunları kecirmişdir. Əvvəlcə Bosniya-Hersaqovina millisi ilə qarşılaşan millimiz, rəqibin 2-ci heyətinə belə müqavimət göstərə biməyərək, 0:1 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Digər oyunda isə xeyli zəif komanda olan Andorra millisi üzərində 2:1 hesabı ilə çətin qələbə qazanilmışdır.
Buna baxmayaraq ümumən millinin oyunlarını heç də qənaətbəxş hesab etmək olmaz. Görünür yeni baş məşqçi həm fiziki, həm də taktik cəhətdən hələ çox işləməli olacaq. Bizlərə isə artıq neçənci dəfədir ki, millimizdən məzmunlu oyun gözləmək qalır.


Olimpiadadan yan keçdik
Beynəlxalq olimpia komitəsinin (BOK) Yunanıstanın paytaxtı Afina şəhərində keçirilən toplasında 2016-cı il yay olimpia oyunlarına ev sahibliyinə namizəd şəhərlərin həlledici siyahısı təsdiqlənib. İcərisində paytaxtımızın da yer aldığı siyahıda Madrid, Çikaqo, Tokio, Rio-De-Janeyro, Praqa Və Doha Şəhərləri yer almışdır.
BOK-un qərarina əsasən məhz Madrid, Çikaqo, Tokio və Rio-De-Janeyro şəhərləri öz şanslarını saxlamışlar. Gələn il oktyabrın 2-də Danimarkanın paytaxtı Kopenhagen şəhərində yekun qərarın verilməsi gözlənilir.
Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

Dünya həyatı - oyuncaq

Bismilləhir-Rahmənir-Rahim!

Yəqin ki hər, birimizin ilk oyuncağı yadındadır. Dəqiq yadında deyilsə də, oyuncaqlardan hansınınsa surətı yaddaşımızdadır. Hələ uşaq yaşlarımızdan özünəməxsus rəngarəng oyuncaqlarımız və onlarla baglı oyunlarımız olmuşdur. Həmişə də valideynlərimizin, yaxınlarımızın bizə bəxşış etdiyi oyuncaqları səbirsizliklə gözləmiş, onları sevə-sevə əzizləmişik. Hər yeni oyuncaq bizə hədsiz sevinc bəxş etmiş və körpə qəlbimizdə fərəh hissi qoymuşdur. Hər dəfə də nəyin bahasına olursa-olsun anlamadan, duymadan, heç bir şeyi nəzərə almadan daim yeni oyuncaq tələb etməkdə israrlı olmuşuq.
Bir-birini əvəz edən oyuncaqlar silsiləsi… Bu silsilədə həmişə yeni, lap yeni, köhnə, lap köhnə anlamları olmuşdur. Hər yeni oyuncağa köhlənənə və yeni oyuncaq alınana qədər bağlanmışıq. Adətən də alınan yeni oyuncağı hamiya göstərməyı, tərif eşitməyi öyrəşmiş və onlara olan meylimizi hər an biruzə vermişik. Sanki bütün dünyanın oyuncaqlarını bizə versələr belə, yenə də bir oyuncaq ehtiyacını hiss etmişik…
Uşaq və körpələrin öz oyuncaqlarına nə qədər bağlı olduqlarını elə indinin özündə də müşahidə etməkdəyik. Bir narahatciliğı, üzüntünü və kədəri aradan aparmaq, körpə qəlbini ovundurmaq ücün bir oyuncaq yetər ki, başı qarişsın, sakitləşsin və oyuncağı ilə kicik dünyasında öz oyununu oynasın. Bununla da üzüntü və kədərini müəyyən vaxta qədər yola versin. Əlbəttə ki, oyuncaq ücün ağlayan, onu alandan sonra sakitləşən uşağın halını təbəssümlə qarşılamışıq. Anlamışıq ki, bu körpənin müəyyən bir əylənçə dönəmi, bir maraq dairəsinin göstəricisidir və vaxt keçdikcə unudulan xüsusiyyətdir.
Zaman yerində durmayaraq günləri aylara, illərə calayaraq bizi də öz axarı ilə apararaq, müəyyən yaş dönəminə qədəm qoymağımıza vəsilə olmuşdur. Uşaq çağlarımız, çeşidli oyuncaqlarımız, rəngarəng oyunlarımız keçmişdə qalmışdır. Bütün bu dəyişikliklər müqabilində dəyişməyən bir oyuncaq məfhumu qalmiş. Bu məfhumun əsas cəhəti isə onun ölçülərinin böyüməsi, mahiyyətini dəyişməsı və həyatımızın tərkib hissəısinə çevrilməsidir. Körpə qədər kiçik olmasaq da, ölçüsü dəyişən oyuncaqların kiçiyinə çevrilmişik. Sanki biz onlarla deyil, onlar bizlərlə oynamağa, öz oyunlarını bizə diqtə etməyə başlamışdır. Lənətlik şeytan, oyunçu olduğu bu dünya meydanında ardı-arası kəsilməyən oyun qurbanına çevirmiş bizləri. Hər birimizə də bir oyuncaq bütü, oyuncaq məbudu vermiş və bir oyuncaq yarışması təşkil edərək bizi onların quluna, əsirinə çevirmişdir.
Kimisi dəbdəbəli evi, son model maşını ilə, kimisi bahalı geyimi, son dizayn telefonu ilə, kimisi çox nadir əşyası, kolleksiyası ilə, kimisi də oyun dairəsi daha geniş olan məqamı, vəzifəsi, elmi ilə və həmçinin bir çox sadalaya bilmədiyimiz irirli -xırdalı oyuncaqlar ilə fəxr adlanan mərəzə tutulmuşdur…
Hər zaman da bunların tərif edilməsinin, bəyənilməsinin intizarında olmuşuq. Nəfsi istəklərimizi doyurmaq ücün, ehtiyaclarımızı ödəmək ücün daha nadir, daha bahalı, daha təmtəraqlı oyuncaqlar haqda xəyal etmişik. Ardı-arası kəsilməyən bu istək burulğanında məqsədə çatmaq son deyil, digər məqsədin başlanğıcı, cızılan yeni oyuncaq istəyinin konturlarıdır. Uşaqların, körpələrin oyuncaq əyləncəsini təbəssümlə qarşılayan bizlər, nədənsə öz halımıza təəcüb edib narahat olmuruq. Hələ də anlamırıq ki, bu dünya bir oyun və oyuncaq əyləncəsindən başqa bir şey deyil. Hər oyunun sonu, hər oyuncağın yararsız hala düşməsi kimi bu dünyanın da bir sonu, nəhayəti olan AXIR ZAMANI vardır. Müəyyən müddət öz oyuncağı ilə oynayıb onu tərk edən, bir çağırışa səs verib onlardan ayrılan uşaqlar təki bizlər də öz böyük oyuncaqlarımızı tərk edib, bizi heç də oyuna bənzəməyən real və əbədi aləmə səsləyən cağırışa səs verəcəyik.
Nə fayda verəcək bizlərə ki, həyatımız boyu özümüzü onlara həsr etmiş, bu oyuncaqları əldə etmək ücün olmazın zəhmətlər çəkmişik? İndi bizlər gedəsi, onlar kiməsə qalası, kimlərsə onlardan istifadə edəsidir. Əgər bizi daim özünə tərəf səsləyən UCA RƏBBİMİZİN cağırışına könül vermişiksə, bu müvəqqəti və oyun dolu oyuncaq dünyasından ayrılmağımız bizə asan olacaq. Bu dünya öz oyun və oyuncağı ilə bizə vasitə olub, hər oyunun əsl qəhrəmanı, faydalı oyun qurucusuna çeviribsə, xoş halımıza. Yox əgər sadalananlar hələ də vücudumuzda, ruhiyyəmizdədirsə, əsl son yetişməmiş, sonumuz bəlli olmamış, həqiqi başlanğıc, həqiqi dönüş yaradıb bu asılılıqdan, mərəzdən, aludəlikdən qurtulmağa çalışaq. Və RƏBBİMİZİN bizə buyurduğu "BU DÜNYA HƏYATI OYUN-OYUNCAQDAN BAŞQA BİR ŞEY DEYİL" deyimini daim xatırlayaraq ruhumuza hopduraq və vücudumuzda yaşadaq.
Hər oyunun oyuncağı, hər oyuncağın oyunu olmamaq arzusu ilə.

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

İtkin məzar

Bismilləhir-Rahmənir-Rahim!

Gecə, zülmət, qaranlıq. Ətrafa cökən dərin bir səssizlik. Peygəmbər (s) şəhəri - Mədinə. İnsiz-ətərsiz və dərin yuxuya getmiş şəhər. Rəsulundan (s) bir necə ay öncə ayrılmış boynu bükük, miskin məkan. Peyğəmbər (s) məscidi - ətri-təravəti cəkilən səcdə yeri, vəhy kəlmələrinə və kamil insan tərbiyəsinə qəribsəyən minbər. Məscidə çıxışı - qapısı-qapısına açılan Əhli-beyt (ə) evi. Bir kiçik ev ki, aləmlərə sığmayan kədərin, sözlərə, kəlmələrə bəs etməyən qüssənin - bir hüzünlü gecənin şahidi. Qaraya bürünmüş, gözü yaşlı, qəm və kədər dəryasında boğulan ev əhli. Üzü qibləyə uzanmış mütəhhər vücud. Dövrə vurub için-için səsssizcə ağlayan pak vücudlar. Solub gedən, ətri duyulmayan Rəsulun (s) əmanət adlı ilk nişanəsi. Atasının anası, dərdlərinin davası, bədəninin parası olan xanim (s.ə) ilk olaraq qovuşur Rəbbinə və Rəsuluna (s).
Gecə, zülmət, qaranlıq. Bəqi məzarlığı. Bir necə nəfərin müşayətilə aparilan müqəddəs cənazə. Nə cənazə? Kulli mələkut aləminin, yüz iyrmi dörd min peyğəmbərin və daha kimlərin müşayət etdiyi cənazə. Ayrılıq məqamı, həsrət qovğası - torpağı yenidən pak edən vücud nişanəsiz torpağı qoynuna alır. Saxlamır özündən sonra heç bir iz, qoymur üzr yeri onu incidənlərə, dil yarası vuranlara, risalətə uyğun davranmayanlara, əmanətə namərdcəsinə xəyanət edənlərə. Layiq bilmir onları cənazəsini müşayət etməyə, cənazə namazını qılmağa, şəfaət almağa.
Qalır gizlində qəbri onu sevənlər üçün də. Dolanarkən Bəqini həsrətlə baxır ətrafa, bəlkə bir nişanə ola, tanıtdıra o qəbri onu sevən insana. Alır o həsrətin yanğısını saxlayıb məsafəni Məscidul-Nəbidən (s), elə Bəqidəki 4 İmamın (ə.s) mütəhhər məzarından. Yollanır Kufəyə, Kazımeynə, Samirraya. Dolub daşan kədərlə üz tutur Kərbəlaya. Dolanır başına Məşhədin, Cəmkəranın. Ta ki sorağı olsun Fatimeyi-Zəhranın (s.ə.).
İllərlə, əsrlərlə davam edir bu hali-əhval. Aşiqlər dolanırlar nuri mütəhhərlərin - pak hərəmlərin dövrəsinə. Şadlıqlarını şadlıq kimi, kədərlərini kədər kimi qarşılayırlar. Xanım (s.ə.) da dolanır tək-tək onu sevib balalarının məzarlarına dolananların başına. Olur Allahla öz sevənləri arasında müqəddəs bir vəsilə. Eşıdır hər deyilən səmimi salamı, salavatı, oxunan «Təvəssül»ü, «Kumeyl»i, saxlanan əzani, matəmi.
Bir qaim olan məzarimz, bir Qaim olan İmamımiz (ə.f.) var bizlərin. Qaim olan məzarın tək ziyarətcisi qaim olan İmam (ə.f). Gözlərdən, nəzərlərdən itkin İmam (ə.f) hər gün ağlayır, sızlayır, əza saxlayir o itkin məzarın kənarında. Açaraq əllərini dua edir bizləri - o həsrətliləri, o miskinləri və daim qəlbi yaralıları. Oxuyur daim «Fərəc» duasını. İstəyir zühurunu. Aşkar edib tanıtmaq ücün o şərafətli, mütəhhər, gözlərdən xali məzarı.
Bizlərsə toplanarkən o hərəmlərin dövrəsinə pənah aparırıq ilk növbədə məzlum xanım (s.ə.) qapısına. Bu elə qapıdır ki, onun vasitəsilə acılır üzümüzə digər bağlı məsum qapılar. Ərz edərək: «Ya xanım (s.ə.), biz gəlmişik. Dil yarası, əl silləsı, od şöləsilə gəlməmişik. Aç qapını üzümüzə. Göz yaşı ilə, açılan əl duası ilə, köz bağlamayan qəlb yarası ilə gəlmişik».
Yetimik, kimsəsizik, qəlbi sınıqlar kimi döyürük qapını eşqlə, məhəbbətlə, sədaqətlə. Döyürük o sınan qapını. Yandırılan qapını. O qədər sınan qapımız, od vurulan evimiz, sillə dəyən cismimiz, qəsb olunan torpağımız, əl-ayaq bağlanan vücudumuz var ki. Tanıdaraq özümüzü xalis əməl, pak niyyətlə, eşitdirərək səsimizi səmimi dua, şövqlü ibadətlə, təsdiqləyərək intizarı yorulmadan fərəcə xidmətlə - onda açilar qapı da, edilər şəfaət də, sayılarıq əsl tərəfdar da, sevər bizi Əhli-beyt (ə) də. Tapılar onda itkin məzar da, gələr nəhayət ki, bu intizarın sonu da…

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

İSLAMIN NOVRUZU

Bismilləhir-Rahmənir-Rahim

Artıq bir necə müddətdir ki, biz baharın, Novruzun günlərini arxada qoymuşuq. Hər olduğu kimi, bu il də Novruz vətənimizə yeni nəfəs, təravət və xüsusi ab-hava gətirib…
Hər bir mövcudatın zahiri əlamət və batini xüsusiyyətlərində sezilməkdədir bu yenilik və təzələnmə. Hər səhnəsində, hər calarında, hər nümunəsində bir cicəklənmə, saflıq və canlanma duyulmaqdadir həyatın. Təbiətdə olanlar da sanki bir -birilə bəhsə girib daha cox kimin gözəllik izhar etməsi uğrunda yarışırlar. Bəşər övladının özü ilə də bir ruhi və fitri bağlantısı vardır bu bahar fəslinin.
İstilahda Novruz sözü "yeni gün" mənasını ıfadə edir. Bu da insanda özünəqayıdışı, təmizlənməyi, ruhi aramlıq tapmanı, oyanan təbiət kimi qəlbinin qəsavətini, ruhunun durğunluğunu aradan aparmasını özündə təzahür etdirir. Bununla da sanki yeni gününə, yeni anına qədəm qoyur və yenidən həyata gəlirmiş kimi kəşf edir və tanış olur onu əhatə edən, onun üçün yaradılmış varlıq aləmi ilə. Özü ilə təbiətin bu qarşılıqlı həmahəngliyi - xəyalən ölü təbiətin dirildiyi kimi, özünün də ölüb QİYAMƏT günü yenidən diriləcəyi anları xatırladır ona. Zaman-zaman bu fəslin fəlsəfəsi daim anılmış, yaşadılmışdır və mənəvi tellərlə bağlanmışdır ona insanlar.
İslami nöqteyi-nəzərdən yanaşdıqda, ona təzad təşkil edə biləcək bir nöqsan yoxdur Novruzda. Dinimizin zatında, mənşəyindədir Novruz. Novruzun batini keyfiyyətləri də onu tərənnüm edir, onu vəsf edir. İslam hər yeni günün keçən günə bənzəməməsini və hər günə əvvəlkindən daha proqressiv, daha aktiv yanaşmanı təkid etməkdədir. Bu məntiqlə insanın hər günü onun üçün yeni, hər anı bir yenilik olmalidir. Əlbəttə zamanın axarı bir çox adət, ənənə və mərasimləri bu bayramda əks etdirsə də, onun mənəviyyatla bağlılığı heç vaxt öz dəyərini, qiymətini itirməmişdir.
Elə bu ərəfədə baharın isti nəfəsi ilə bahəm yaradılışa yeni nəfəs, yeni təravət bəxş edən əziz İslam Peygəmbərinin (s) mövlud günləri boyük şövq və sevinclə qeyd olundu. Təbiətin yeni günü onun baharında, yaradılışın yeni günü, yeni dönəmi onun Rəsulundadir (s) desək, yanılmarıq. Novruz hər il ötüb keçən fəslin yeni günüdürsə, Rəsulullahın (s) mövludu hər yeni günün başlanğıcı, hər yeni anın ilkidir. Günəş təki mövludu ilə, öz nuru ilə nurlandıra biləcəyi hər yanı öz şöləsinə, parıltısına qərq etdi Rəsuli-Əkrəm (s). Yaşami ilə ölü bəşərə dirilik, kin-küdurətli simalara eşq və məhəbbət, zülmlə, köləliklə dolu xislətləri rəhmət və izzətə çevirdi. Fəaliyyəti ilə sanki sirab etdi susuzluqdan qabar-qabar olmuş teşnə qəlbləri. Şəfa verdi tikanlıqdan başqa hec nə bitirməyən xəstə könüllərə və vücudu ilə laləzara çevirdi onları. Ulduzlar təki həqiqət yolunun sarbanı olub, qurtuluş karvanina nicat verdi. Hər baxışi, hər kəlamı, hər hərəkəti rəhmət oldu ümməti ücün. Bununla da ona qədər və ondan sonra bütün üstün əxlaqların fövqündə qərar tutdu.
Dünyadan getməsilə sanki doğulmamışdan qabaqkı zülmət, qaranlıq örpəyinə büründü bəşər. Yerdən göyə bütün varlıq aləmi batdı qəmə, matəmə. Amma bu kədərin və qəmin içərisindən bir ümid işıltısi, bir sevinc sədası duyulmaqda idi. Özündən sonra ümmətə elə bir ətirli güllər qoyub getdi ki, Qiyamətə qədər onun ətri, onun isti nəfəsi sevənlərinə əmanət oldu. Bu Rəsulullahın (s) pak Əhli-beyt (ə) xanədanıdır ki, bu xanədanın son ümidi, son əmanəti bizlərlədir. Bir vaxtlar zülmətləri nura qərq edənin pak davamcısı, indi bulud arxasında şölə saçması, aləmi haqqa-ədalətə qərq etməsi üçün intizardadır, gəzləri yolda qoymaqdadır. Bu intizarın sona yetməsinin həqiqi yardımçıları olmaq ümidi ilə. AMİN!

Bu İslamın Novruzu, Novruzun İslamıdır
Gəlişilə hər zaman yenilik nişanıdır
Rəsulullah doğulmuş bu vəhdət həftəsində
O cahanın solmayan bir gülü xəndanıdır.

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

BƏND OLAN BƏNDƏ

Bismillahir Rəhmanir Rəhim
Bəzən bir sıra sözlər, məfhumlar və onların mənaları haqda qəlbimizdən müəyyən fikirlər, nəzərlər keçir. Ötüb keçən dünənimizə, yaşadığımız bu günümüzə və gəlişi hələ dəqiq bilinməyən sabaha yönəli olur bu təfəkkür tərzi. Bununla da müxtəlif fikir müstəvisi və əqlani araşdırmalar meydanına atılır insan oğlu. Daim sual yagışına tutur quru qəlbini və sanki cavab tapdıqca bu suallara, dirilik tapir vücudunda.
Bu vücudu narahat edən, onu rahat buraxmayan bu anlayış və deyimlərdən biri bəndə və bəndəlik kəlmələridir. Yaşamının hər dönəmində təfəkkür tərzini, baxış bucağını bu istiqamətli yöndən araşdiımağa, tədqiq etməyə səy göstərir. Ona görə də bəndəliyə aparan yollar, onu təzahür etdirən amillər, bəndəlik durumunda sabitqədəmlilik, onu əldən verməyin, onun əksinə getməyin səbəb və nəticələri daim bəndəlik məqamina can atan, bu ada iddiali olan fərdləri düşündürməkdədir.
Rəbbimiz bəşər övladına bir bəndəlik missiyasını yerinə yetirmək ücün yaratmış, onun bu məqsəd və məramına nail olmasi ücün müxtəlif vasitələrlə təmin etmiş, yolundakı maneələri, uçurumları bəyan etmişdir. Yaratdığı hər bir insanın dövrünə, yaşadiğı mühitə fərdi və ictimai vəziyyətinə görədir öz xüsusi bəndəlik yolu, bəndə olma vəzifəsi…
Bu yolun həqiqi yolçusu, bu vəzifənin həqiqi icraçısı olmaq üçün isə hələ insani bəndə olmaq sınağı, bəndəlik imtahanı gözləyir. Görəsən nədir bəndə? Nədir bəndəlik? Hansı xüsusiyyətləri, hansı keyfiyyətləri, calarlari özündə əks etdirir o? Nədir onun mahiyyəti, nədir onun mərami? Nə üçün insana dönə-dönə bəndə olmaq, bəndəlik etmək tapşırıği verilir? Daxil olmuşuqmu o çevrəyə ki, bizə bəndə deyilsin? Zərrə qədər aidikmi ona?
Bəndə - nə bilirik onun haqqında? Bəndə - bəlkə təkcə zikr, dua, ibadət əhli? Bəndə - bəlkə gecəsini gündüzünə qatıb qarnını və nəfsani istəklərini doyduran? Bəndə - bəlkə bütun canlıların keyfiyyətlərini özündə cəmləyən varlıq?
BƏNDƏ - Yaradanına bənd olan, bağlanan, aid olan və qırılmayan. Vücudu və ruhunun vəhdəti ilə RƏBBİNƏ sarılan. Ondan başqasından qırılan və ona bağlanan mənəvi telləri möhkəm edən.
BƏNDƏ - yəni bağlantını qıran gunah baltalarını ruhuna və vücuduna yaxin buraxmayan.
BƏNDƏ - yəni RƏBBİNİN müqəddəratına razı olan, ondan gələn hər bir şeyə nemət deyən, hər bir imtahanına razı olan və onlardan da böyük olduğunu gostərən.
BƏNDƏ - yəni ona aid olmasını ona qovuşmaqla, ona bənd olmasını özünü ona həsr etməklə sübut edən və ondan başqasını istəməyən.
Bəs bəndəlik? Nədir bu sözün ecazı? Nədir onun acılışı?
BƏNDƏLİK - bir növ bəndənin əməlində, niyyətində təzahür olunan keyfiyyətdir. Zikrinin, duasının, ibadətinin mahiyyətinə varıb, ruhiyyəsini yaşadandır. Ruzi qazanmağı da, nəfsini cilovlamağı da kamalı ücün vasitə edəndir. Əqli, iradəsi və seçimi ilə digər varlıqlardan fərqlənəndir. Onun razılığına xatir hər şeyindən kecəndir. Bununla da alilik, kamillik zirvəsinə ucalıb Rəbbi tərəfindən qəbul edilən və bütün mövcudat yanında fəxr ediləndir.
Bəs görəsən nə zaman bəndəlik məqamından çıxır insan? Hansı vəsilələr ayırır onu fitrətindən? Nə səbəbə ayrı düşür, qırılır öz bəndindən, aid olduğundan?
Səbəblərin keyfiyyət və xüsusiyyətləri müxtəlif olsa da, nəticə eynidir. Bu nəticə isə təkəbbürlük, riya, mənəmçilk və digər rəzil sifətlərdir ki, bəndəlik məqamından qırır. Ayırır insan adlanan varlığı. «Yox!» deyir bununla da nicata, qurtuluşa. Tərk edir RƏBBİNİN rəhmət fəzasını. Özündən də aşağı varlıqlara, maddiyyata qucaq açır və bəşər övladının Qiyamətə qədər bəndə olmaq missiyasını dəfn etməyə söz verən lənətlik iblisə pənah aparır. Bu yadlaşma, özgələşmə, qəribləşmə səbəb olur bəndə sözünün önünə "şər" sözü həkk olsun. Yaradılmışların əşrəfi «şər bəndə» səviyyəsinə enir. İman - küfrə, sədaqət - xəyanətə, izzət - zillətə çevrilir. Artıq onunla fəxr edilmir və aid olur o zümrəyə ki, iblis "əhsən" deyir və öz qulu, itaətkarı edir onları.
Bütün bunlara baxmayaraq, son vücuda, son nəfəsə, son ana qədər RƏBBİ onun intizarındadır. Düzdür, bəndə dönük cıxmış, yenidən bağlanmağa, aid olmağa heç bir ümid yeri qoymamış, amma RƏBBİ tərəfindən bir gozlənti var. Qulu qulluqdan, bəndəsi bəndliyindən çıxsa da, O, yaratdığından qırılmamış, özünə bənd etdiyindən ayrılmamış və öz RƏBBliyindən çıxmamışdır.
Bu son bağlantı, son ümid, son bir çağırış ki, hec vaxt qırılmayan bir ip olub adına TÖVBƏ İPİ deyilir. Bu - iblisin məhrum olduğu. insana isə lütf olunan son imkandır. Bu "bəndə" bağlanıb həqiqi BƏNDƏ olmaq ümidi ilə. Bu o ümiddir ki, bizləri 313 nəfər həqiqi bəndədən biri etsin! AMİN.

Bənd ol, bəndəlik et, ehtiram eylə Rəbbinə
Ruhuna ver dirilik, ehtiram eylə Rəbbinə
Gərək ki, olmayasan aləmdə şər bəndə
Kamal istəyən insan, ehtiram eylə Rəbbinə.

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi

MƏHƏRRƏM-SƏFƏR: düşüncələr və suallar.

Bismillahir Rəhmanir Rəhim!

Zaman dövr etdikcə, bir məhərrəm-səfər əyyamı yaşadır bizlərə. Yenə çöhrələrdə qəm və matəm. İlbəil Əhli-beyt (ə) sevərlər əqidəsinə, İmamına (ə) rəğbəti olanlar təzələyirlər beyətlərini, kimin tərəfində olduqlarını bəyan edirlər. Yad edirlər Şəhidlər Sərvərini, onun silahdaşlarını. Zeynəb təki (s.ə.), İmam Səccad təki (ə) bürünürlər qara libasa, əza saxlayırlar hürr insanlara.
Faydalanırlar aşiqlər bu mərasimlərdən, öyrənırlər qəhrəmanlığı, dönməzliyi, əsl bəndəçiliyi və sadalanmasi, deyilməsi mümkünsüz olan bir çox keyfiyyətləri əxz edirlər özləri üçün. Bu ayların gəlişi ilə bir təzələnmə, hərarət və eşq ilə döyünməyə başlayır qəlblər. Zülmün, istibdadin, köləliyin zəncirləri qırılır və azadlıqsevər insanların özünəqayıdışının, oyanışının baş verdiyi aylardır bu aylar.
Zatən məhərrəm-səfər əyyamının fəlsəfəsində bir donuqluq, məhdudluq və son yoxdur. Damarlarda axan qan təki qoymur bir donuqluq, ölülük yaransın bəşər qəlbində. Sanki hər il QAN verir bəşərə və yaşaması üçün bir vasitəyə çevrilir. Zaman və məkan anlamının da fövqündə olub, onlarla məhdudlaşmır. Adətən, zamanla dəyişən ayların, illərin, məkanla dəyişən hadisələrin, hərəkatların xüsusiyyəti yoxdur bu aylarda. Elə zamanı zaman qədər, məkanı məkan qədər qiymətli edən bu hərəkatın, bu hadisənin özüdür.
Çox vaxt sonluq bitmiş, tükənmiş məvhumlara aid edilir. Bu aylar isə bir növ elə başlanğıcın özu, ilkinin əvvəli, sonu görünməyən sonsuzluqdur. Ona gorədir ki, əhatə dairəsinin genişliyi hər mühitin, hər toplumun ondan faydalanmasına, ibrət götürməsinə və həyatında tətbiq etməsinə zəminə yaradir. Bəziləri üçün məhərrəm-səfər əyyamı elə onun gündəlik həyatı, bəziləri üçün iki aylıq, bir aylıq özünütanıma, bəziləri üçün növbəti Aşura, bəziləri üçün isə sıradan bir təqvim ayı.
Bəli, zaman dövr edir və məhərrəm-səfər əyyamı yaşadır bizləri. Dövr edirmi bu zamanın ayları qəlbimizdə? Duyuruqmu, hiss edirikmi onun gəlişini, gedişatını? Fərd olaraq, toplum olaraq nə qədər təsir edib, nə qədər ətalətdən çıxarıb bizi bu aylar? Həqiqi hərəkətverici vasitə olubmu?
Durumumuz dəyişibmi, həqiqi HÜSEYNÇİ (ə) ola bilmişikmi?
İki ay "Hüseyn, Hüseyn" (ə) deyib on ay lənətlik yezidlərə uyğun həyat tərzi keçirməmişikmi?
Yaşada bilmişikmi Hüseyn (ə) ideyalarını, hansi ki, İmam (ə) öz ölümü ilə yaşatdi?!
Diri saxlamışıqmı o ruhiyyəni ki, Hüseyn (ə) və silahdaşları diri saxlamişlar?!
Həqiqi onlar təki azad nəfəs almışıqmı, zülmə qarşi vuruşmuşuqmu, məzluma dəstək olmuşuqmu və həyatın bütün səhnələrinin qəhrəmanı ola bilmişikmi görəsən?!
Və ən əsası daim təkrarlanan və qəlbi parçalayan bir sual ki, o dövrün müasiri olsaydıq əgər, yetmiş iki qəhrəmandan biri ola bilərdikmi? Toplayardıqmi bütün gözəllikləri özümüzdə?! Bir cağırışla "LƏBBEYK YA HÜSEYN" deyib fırtına yaradardıqmı Kərbəla səhrasında?! İmam (ə) bizə qucaq açıb bağrına basar, bizi döyüşə yola salar və başımızın üstünə gələrdi, yoxsa o pak dəstəyə qoşulmamağı, onu tərk etməyi bizə məsləhət görərdi?
Son anda son məqamda HÜRR olardıq, qayıdardıqmı, yoxsa əvvəldən axıra qədər laqeyid, etinasız və dunya qulu olardıq?!
Çətin sualların ağırlığından da ağırdır onun cavabları. Daim düşündürən, düşüməyə vadar edən cavablarda tələsməməyı anladandır bu suallar. Buna baxmayaraq cavab verməliyik bu suallara və ilk növbədə Hüseynnin (ə) kamillik məktəbinin həqiqi tələbələrindən olmalıyıq. Tarixin bu məktəbi, bu hərəkatı yaşadanların bərəkətidir ki, əməli olaraq bizlərə insanlıq dərsi keçmiş və bu hərəkatın təravətliliyini nəsillərdən-nəsillərə ötürmüşlər.
Dövründən asılı olmayaraq, hər dövrün Hüseyni də var, Zeynəbi də var, lənətlik yezidi də. Adlar müxtəlif olsa da, daşıdıqları anlam eynidir. Əgər bir Hüseyn (ə) tələbəsi ki, baxışlarında yeni üfüqlər yaratmır, düşüncələrində qaranlıqları aydınlatmır, ölü qəlbinə dirilik gətirmirsə, «mən HÜSEYNÇİYƏM» deməyə haqqı yoxdur. Ağlamağın da, qəm-qüssəyə batmağın da, yalnız onda əhəmiyyəti olur ki, əməllə həmahəngliyi olsun və düşmənin də axıtdığı göz yaşlara bənzəməsin.
Hər kəs öz daxilində bir AŞURA yaratmalı, bütləri sındırmalı, zülmətləri nura çevirməlidir. Yezidləri, ibn ziyadları qəlbindən silib atmalı, ruhunda bir Hüseyn (ə), Zeynəb (s.ə.), Səccad (ə) ruhiyyəsi yaratmalı, "yox" deməli nəfsani istəklərə - o böyük maneələrə ki, onu ayrı salıb fitrətindən, izzətindən, şərəfindən. Qaldırmalı o günah pərdələrini ki, səbəb olmuş İmamından (ə.f.), Peyğəmbərindən (s), ALLAHından ayri düşməsinə. Ruhunu boyütməli, cism olan bədənində zindan etməməli onu. Bununla da nicat gəmisinin sərnişini, hidayət çırağının ardıcılı olmalı. Dövrümüzün nicat gəmisini hərəkət etdirən, hidayət çırağını nurlandıran ZƏMANƏ SAHİBİnin (ə.f) həqiqi müntəziri olmağa tələsməli. Tələsməli ki, nicat tapsın, nicat tapmalı ki, hidayət olsun. Və nəhayət həqiqi əsgər olub Zəmanə Sahibi (ə.f) ilə Hüseyn (ə) intiqamını almaq üçün dua etməli.

Zaman dövr edib bitsin,
Bu intizar sona yetsin
Məhərrəm-səfər əyyamında
İmam Zaman (ə.f.) zühur etsin

Əli Ağayarov
İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası
«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin dinləyicisi